. نقش خزر در شکل دهى اکولوژيک منطقه خزر به عنوان بزرگترين درياچه دنيا حقيقتا شايسته آن است که نام درياى مازندران بر خود داشته باشد، زيرا به هيچ وجه با مفهوم جغرافيايى درياچه از نظر وسعت قابل مقايسه نيست بطوريکه به تنهايى نزديک به 40 درصد مجموع مساحت درياچه هاى دنيا را شامل مى گردد و از سوپريور دومين درياچه دنيا پنج برابر بزرگتر است و نيز از مجموع خليج فارس و درياى عمان وسعت بيشترى دارد. اين دريا از نظر تاريخى به طور کلى دو کارکرد بسيار مهم داشته است. در کارکرد اول به عنوان يک وسيله ارتباطى و يک شبکه عظيم حمل و نقل که سرزمينهاى و مناطق مختلف را به هم مرتبط ساخته و وسيله اى مناسب و در دسترس جهت تماس و مراوده ميان جوامع گوناگون فراهم آورده و در کارکرد ديگر دريا به عنوان يک ذخيره عظيم منابع مورد نياز بشر ، ذخاير تقريبا پايان ناپذير و تجديد شونده ماهى و غذاهاى دريايى و منابع دست نخورده ثروتهاى معدنى مطرح بوده است. نقش دريا در شکل دهى سيماى اکولوژيک رزمينهاى اطراف آن در چند دهه اخيرهمگام با توجه بشر به خطراتى که محيط زيست سياره زمين را در معرض تهديد قرار داده، مورد شناسايى و توجه فراوان قرار گرفته است. البته درست است که تمام آبها و مناطق ديگر جهان يک اکولوژى واحد به شمار ميروند ولى نظر به شرايط تاريخى و موقعيت جغرافيايى، درياى مازندران علاوه بر کارکردهاى دوگانه ياد شده از يک اکولوژى واحد برخوردار است. از طرف ديگر در جامعه جهانى نظريه جديدى در حقوق بين الملل در مورد محيط زيست در حال شکل گيرى است که مفهوم ”محيط زيست مشترک“ نام دارد و به طور کلى ناشى از اين اصل است که کره زمين محيط زيست غير قابل تفکيکى را تشکيل ميدهد که کليه عناصر آن با يکديگر همبستگى دارند ولذا خسارت وارده به اين محيط و مسئوليت دولتها در اين باره نبايد منحصرا محدود به مرزهاى ملى و قلمرو حاکميت آنها باشد. فروپاشى اتحاد شوروى و ظهور کشورهاى ساحلى جديد در حاشيه درياى خزر سبب شد بيش از پيش پهنه آبى منحصر بفرد درياى خزر تحت تاثير آلاينده هاى متعدد و متنوع قرار گيرد. حساسيت و شکنندگى محيط زيست درياى خزر به جهت بسته بودن محيط آن و انباشته شدن آلاينده هاى مختلف به نوعى درياى خزر را با بحران اکولوژيک روبرو نمود[2].در پس از فروپاشى شوروى، شتاب برخى از کشورهاى ساحلى اين دريا براى بهره بردارى هاى اقتصادى بگونه ايست که طبق شواهدموجود در آينده اى نه چندان دور انواع موجودات دريايى و پرندگان مهاجر در معرض تهديد انقراض قرار خواهند گرفت ودرياى خزر به دريايى مرده بدل خواهد شد[3]. فقدان يک نظام حقوقى حاکم بر محيط زيست درياى خزر نمى تواند توجيه کننده آن باشد که کشورهاى ساحلى اين دريا در اجراى قواعد بين المللى حاکم بر محيط زيست کوتاهى کرده و از آن غافل باشند. چرا که عوامل زيست محيطى درياى خزر از لحاظ تاثيرگذارى و شرايط آب و هوايى مناطق همجوار و بطور کلى در درياى خزر بگونه ايست که مجالى براى مسامحه و دفع الوقت دولت هاى ساحلى باقى نمى گذارد. دولتها در کنفرانس ملل متحد در مورد محيط زيست انسانى در سال 1972 در شهر استکهلم طى اعلاميه اى ” داشتن محيط زيست سالم و قابل زندگى با توجه به شئونات و رفاه انسانها“ را يک حق شناخته اند و به همين لحاظ حق دسترسى به محيط زيست سالم يک حق بنيادى محسوب ميگردد. حفظ محيط زيست مشترک موجد حق و تکليف براى همه دولتها ميباشد. در اجراى اين حق و تکليف، اصول و قواعدى در حال شکل گيرى است که قابليت اجرايى بين المللى خواهد يافت و به دليل اينکه همه دولتها بدون استثناء در آن سهيم خواهند بود، به صورت حقوق بين المللى عرفى نمودار مى گردد. همزمان پايان جنگ سرد چشم انداز ابعاد نوينى از مفهوم همکاريهاى چند جانبه را در سطح منطقه اى و بين المللى پديدار نموده است. ماهيت تغييرات جهانى امروز مستلزم همکاريهاى چند جانبه در دست يافتن به اهدافى است که از توانايى يک دولت يا گروه کوچکى از دولتها خارج است. البته واقعيت ديگرى نيز در پيش روى است و آن اينکه با توجه به گستردگى و پيچيدگى و تنوع جغرافيايى، اقتصادى و حتى فرهنگى مسائل زيست محيطى و در نظر داشتن مسائل توسعه اقتصادى و صنعتى و فاصله فزاينده ميان شمال و جنوب که اختلاف عميقى را در ديدگاههاى کشورهاى آن پديد آورده، چشم انداز يک حرکت جهانى در امر نجات اکوسيستم زمين حداقل درآينده نزديک تيره مى نمايد. به طورى که عده اى براين نظرندکه تا زمانى که فاصله ميان غنى و فقير، شمال و جنوب در حال افزايش است هر دو گروه به دلايل متفاوت به تخريب محيط زيست زمين ادامه خواهند داد. در چنين شرايطى و با در نظر گرفتن اين نکته مهم که چون در امر ترميم و بهبود وضعيت زيست محيطى کره زمين بويژه آلودگى درياها مجالى براى مسامحه وجود ندارد، لذا همکارى حرف اول است و از آنجا که نمى توان انتظار پديدار شدن اصول و قواعد حقوقى و به مرحله اجرا رسيدن آنها در يک سطح جهانشمول نشست، لذا همکارى دولتها در سطح منطقه اى مى تواند تامين کننده بخشى از حرکت به سوى حفظ اکوسيستم سياره زمين باشد. در اين راستا البته مى توان و بايد ازآنچه تا به حال در سطح بين المللى و منطقه اى صورت گرفته سود جست. در اينجا ابتدا بررسى اجمالى از تلاشها و اقدامات جامعه جهانى در امر حفظ محيط زيست و نجات اکوسيستم زمين از تخريب بيشترمطرح مى گردد. سپس ضمن اولويت داشتن همکاريهاى منطقه اى، به ضرورت همکارى دولتهاى ساحلى درياى مازندران به عنوان شرط همزيستى پرداخته مى شود. 2. محيط زيست درياى مازندران و معيارهاى زيست محيطى جهان شمول :در گزارش کمسيون جهانى توسعه و محيطزيست با نام ”آينده مشترک ما“، چنين آمده است که: «... امروزه ميزان مداخله هاى در طبيعت در حال افزايش است و آثار عملى تصميمات ما ازمرزهاى ملى فراتر ميرود. رشد مبادلات اقتصادى ميان ملتها، آثار کلان تصميمات ملى را در گسترده وسيعترى مشهود مى نمايد. اقتصاد و بوم شناسى ما در شبکه هاى در هم تنيده اى محصور مى شود. امروزه در بسيارى از مناطق کره زمين با خطرات و صدمات برگشت ناپذير و غيرقابل جبرانى به محيط زيست انسانى روبرو هستيم که اساس پيشرفت بشريت را در معرض تهديد قرارداده است...»[4] الگوهاى توسعه که امروز در دنيا حاکم اند و با بينشى که مقامات دولتها دارند، احتمال اين را که بتوان مسائل محيط زيست سياره را در زمين و هوا و دريا در سطح جهانى به نتايج مناسبى رهنمون شد، بعيد نشان ميدهند. الگوهاى توسعه اقتصادى و صنعتى جارى در دنيا بيشتر در جهت تخريب و انهدام محيط زيست انسانى گام بر مى دارند، البته کشورهاى توسعه يافته به دليل مصرف بسيار بيشتر منابع و اسراف حريصانه خود بيشترين مسئوليت را در ايجاد وضعيت فعلى محيط زيست دارند، اما کشورهاى در حال توسعه و جهان سوم نيز با توجه به جمعيت بسيار زياد واجبار در تامين نيازهاى معيشتى مردم خويش منابع طبيعى را بدون برنامه و صدماتى که به محيط زيست وارد مى آورند مورد بهره بردارى قرار مى دهند. در عين حال اين کشورها از آن جهت که خود نيز عموما الگوهاى توسعه اقتصادى و صنعمى ممالک توسعه يافته را در پيش مى گيرند در تخريب محيط زيست به نوعى شريک هستند. روندهاى تخريب محيط زيست در يک مقياس جهانى به دست هر دو گروه کشورهاى شمال و جنوب در حال انجام است و البته سهم کشورهاى شمال در اين ميان بيشتر است و لذا وظيفه آنها در جهت ترميم و حفاظت از محيط زيست نيز سنگين تر است. کشورهاى جنوب به دلايل متعدد بايد در افزايش توليد نا خالص ملى تلاش بسيار داشته باشند و به همين جهت تنظيم و مديريت منابع طبيعى و حفاظت از محيط زيست نزد آنها اولويت ندارد. درک اين مسئله آسانتر مى شود اگر در نظر داشته باشيم استفاده از تکنولوژى هاى مدرن که موجبات تخريب محيط زيست را فراهم نياورند براى آنها که عموما با بحران بدهى هاى خارجى روبرو هستند بسيار گران تمام مى شود و همين آنها را از توجه جدى به خطرات زيست محيطى اطراف خود باز مى دارد. در مقابل چنين وضعيتى و با در نظر گرفتن اينکه تصميمات کلان و چند جانبه گسترده بين المللى براى مقابله با آلودگى ها و حفاظت از محيط زيست روند کند و تدريجى را طى مى کنند و اصولا در اجرا نيز با مشکلات زيادى روبرو هستند، لذا توجه به ترتيبات منطقه اى اهميت فراوانى دارد. سودمندى ترتيبات منطقه اى از آنجا مشهود است که علاوه بر امکان استفاده از دستاوردهاى تئوريک ترتيبات جهانشمول در يک سطح منطقه اى، مطابقت و سازگارى بيشترى نيز با ويژگى هاى اقليمى و جغرافيايى و نيز مساعدتهاى سياسى هر منطقه دارند. اين وضعيت در ترتيبات مربوط به حمايت و حفاظت از محيط زيست درياى مازندران مى تواند نمونه برجسته اى را عرضه نمايد، در عين اينکه ضرورت بهره مندى و برخوردارى از تجربيات و اصول و قواعد جهانشمول قضيه نيز امرى بديهى و اثبات شده است.3. عوامل تهديد کننده محيط زيست دريايى، هشدارهايى براى همکارى :عوامل گوناگونى محيط زيست حوزه درياى خزر را هدف گرفته است که هر يک از آنها مى تواند به نحوى فرسايش ايجاد کند که در نهايت امکان بهره بردارى از منابع دريا از همگان سلب شود و يا چنين کارى را پرهزينه گرداند. برخى از اين عوامل از يکديگر ناشى و منتهى به مراحلى مى شوند که در نهايت مى تواند با هدف ها و منافع کشورهاى واقع در اين حوزه تداخل کرده و مانع از تحقق آنها گردد. انسان ها بخش کوچکى از تاريخ جهان را بخود اختصاص مى دهند، اما تهديدى عظيم و فورى نسبت به اکوسيستم خزر دارند. طبيعت مى تواند ازخود در برابر سطوح خاصى از آلودگى دفاع کند. اما هنگامى که فعاليت انسان ميزان آلودگى را افزايش مى دهد و در عين حال مانع از فرآيندهاى پاکسازى طبيعى ميگردد فاجعه زيست محيطى آغاز مى شود. در آخرين ماه سال 2003، دادگاهى در قزاقستان، بزرگترين سرمايه گذار در صنايع نفت در آسياى مرکزى و قفقاز يعنى تنگيزشورون اويل را به پرداخت 71 ميليون دلار غرامت بخاطر تخريب محيط زيست در اثر انباشت ميليون ها تن سولفور در کناره خزر محکوم کرد.[5] در مورد منابع آلودگى دريايى 6 مورد مى توان برشمرد: 1.آلودگى ناشى ازمنابع مستقر در خشکى، 2.آلودگى ناشى از حفارى در دريا، 3. آلودگى ناشى از تخليه مواد زايد و سمى، تخليه زوائد اتمى که خطرناکترين اقدام بشمار مى آيد، 4.آلودگى ناشى از کشتى ها، 5.آلودگى ناشى از اتمسفر، 6.حفارى و اکتشاف در بستر عميق درياها[6] منابع اصلى تهديد کننده محيط زيست درياى خزر عبارتند از: 1-نوسانات سطح آب دريا: سطح آب دريا در طى دوران هاى مختلف نوسان داشته است. دردوره هايى اين سطح بسيار پائين بوده و دردوره هايى ديگر بالا آمده است. اين فرآيند که همواره زمانبر بوده، سبب بروز تغييرات زيست محيطى و دگرگونى در فعاليت هاى اقتصادى اين دريا شده است. يکى از ادوار بلند کاهش سطح آب درياى خزر که پس از دهه 1930 آغاز شد، مصادف با زمانى است که طرح هاى صنعتى و کشاورزى شورورى به اجرا در آمدند. همچنين تغيير بستر برخى از رودخانه ها، ايجاد درياچه هاى مصنوعى، سدها، آب بندها و افزايش فعاليت انسان هادر اين مناطق موجب کاهش سطح آب درياى خزر به پائين ترين ميزان (19 متر پائينتر از سطح درياهاى آزاد) تا سال 1977 شد. اما از سال 1978 برخلاف پيش بين يهاى قبلى مبنى بر ادامه روند کاهش سطح آب، تا سال 2000 تراز آب دريا روند افزايش خود را آغاز کرد و بطور متوسط سالانه 15 سانتى متر به سطح آب اضافه شد. چنين وضعى تا سال 1995 ادامه داشت و از اين سال پس روى آب خزر مشاهده شد.[7] بالا آمدن آب خسارات زيست محيطى و اقتصادى زيادى را به کشورهاى ساحلى تحميل کرد، از جمله باعث انتقال مواد آلوده کننده صنايع و توليدات نفتى در مناطق ساحلى به دريا و کاهش مواد غذايى ماهيان گرديد[8]. يکى ديگر از مسائل مهم درياى مازندران که به مشکل بزرگى تبديل شده نوسانات سطح آب آن است. در دوره هاى زمانى متفاوت سطح آب دريا کاهش و افزايش دارد. آخرين سيکل اين تغييرات از سال1356 شمسى آغاز شده و تا کنون درياى مازندران به روند بالا آمدن آب خود ادامه داده است. قبل از اين دوره از سال 1308 تا 1356 سيکل کاهش ارتفاع آب جريان داشتکه به دليل عمق کم در سواحل شمالى و شرقى در فاصله اين دوره يک جابجايى 180 کيلومترى در خط ساحلى پديد آمد. مشکلات ناشى از آن براى اتحاد جماهير شوروى موجب گرديد تا چند اقدام براى جلوگيرى از کاهش ارتفاع آب اتخاذ گردد. منحرف ساختن وانتقال آب از رودخانه هايى که به اقيانوس منجمد شمالى مى ريزند به سمت جنوب و به مقصد درياى خزر، بستن راه ورود آب به خليج قره بغاز( اين خليج در کنار صحراى سوزان قره قوم است و بوسيله تنگه باريکى به درياى مازندران مرتبط است و ميزان تبخير در آن بسيار بالاست و سطح آن از سطح درياى خزر پايين تر است)، و بالاخره استفاد ه از پوشش مکانيکى ضد تبخير و خشکانيدن قسمتهايى از ساحل کم عمق شرقى و شمال شرقى جهت تقليل سطح تبخير. براى مقابله با پيشروى آب دريا که بيشترين خسارات را متوجه کشور ايران و جمهورى آذربايجان نموده و طى ساليان اخير بسيارى واحدهاى مسکونى و ادارى و تجارى و صيدگاهها را از بين برده، طرحها و نظرات مختلفى مطرح شده است. از جمله ازبکستان و قزاقستان طرح مشترکى براى احداث يک کانال 300 کيلومترى بين درياى مازندران و درياچه آرال جهت انتفال آب به آن که برخلاف درياى مازندران آب آن کاهش شديدى حدود 40 درصد مساحت ا وليه داشته است. ظاهرا کارشناسان ايرانى نيز طرح متقابلى جهت انتقال آب از يکى از نقاط ساحلى به طرف درياچه نمک يا کوير لوت يا ساير نقاط کم آب از طريق لوله هاى قطور و پمپاژ قوى و تشکيل درياچه هاى مصنوعى ارائه داده اند. 2-مشکلات بوم شناختى: در سالهاى اخير ميزان آلودگى و افزايش سطح آب تا حد خطرناکى با يکديگر منطبق شده اند. تا يک دهه قبل علت اصلى آلودگى آبهاى درياى خزر فاضلاب هاى صنعتى از ساحل بودند که بهدريا ريخته مى شدند. توسعه گسترده منابع هيدروکربور مشکلات بزرگترى را براى آينده مطرح مى سازد، بخصوص که توليد به دروندريا منتقل شده است. آثار زيانبار زوال زيست محيطى درياى خزر را نبايد ناچيز شمرد، بخصوص که سواحل خزر توان بالقوه غير نفتى مهمى را نيز دارد. ايران در منطقه خزر، باو جود آنکه تنها 4 درصد از کل خاک کشور را در بر مى گيرد و هيچ گونه بهره بردارى از منابع نفت و گاز واقع در اين منطقه از جمله در آبهاى آن صورت نمى گيرد، در مقابل 40 درصد از فعاليت هاى کشاورزى را به خود اختصاص داده است. همچنين در سراسر منطقه ساحلى، بويژه در سمت ايران و روسيه، تعداد زيادى از مردم از طريق ماهيگيرى زندگى مى کنند. بعلاوه سواحل خزر باعث جذب گردشگرانى از مناطق مختلف مى شود. اما با توجه به آلودگى شديدا در حال گسترش، مردمان کشورهاى منطقه خزر در آينده به سختى خواهند توانست از منابع متکى به دريا –که هرکدام توانى بالقوه را براى رشد و توسعه ارائه مى دهند- کماکان بهره بردارى کنند. 3-مسائل زيست شناختى: از آثار مهم آلودگى آب با منشا نفت يا پساب ها، مشکلات زيست شناختى است که براى موجودات زنده دريايى بوجود مى آيد. از آنجا که نفت خام يک ماده خالص نيست و در آن انواع هيدروکربورها با تفاوت هاى فيزيکى و شيميايى مختلف وجود دارد، هنگامى که دريا را آلوده مى سازد به اشکال گوناگون تبلور پيدا مى کند که غالبا براى آبزيان مضر است. تعدادى از آنها که سبکترند، بسرعت تبخير مى شوند و هوا را آلوده مى سازند. بخشى ديگر بصورت ذرات معلق در دريا شناور باقى مى مانند که گاهى ماهيان آنها را مى خورند و دچار مسموميت مى شوند. قسمت هايى از نفت جذب پوست آبزيان دريا مى شود و تعدادى نيز رسوب کرده و باعث آلودگى موجودات کف زى مى گردد. قسمتى نيز به شکل لايه نازکى در سطح دريا قرار گرفته از نفوذ نور خورشيد مى کاهند. بالاخره بخشى نيز بصورت توده هايى در مى آيند که در اثر جريان آب و باد بطرف ساحل رفته و سبب آلودگى آن مى شوند.[9] سرازير شدن انواع پسابهاى صنعتى بويژه نفت و فراورده ها و سموم، ضمن آلوده ساختن آب دريا، حيات آبزيان را نيز به خطر انداخته است. به گزارش سازمان شيلات آذربايجان به گزارش سازمان شيلات جمهورى آذربايجان صيد انواع آبزيان بويژه ماهى خاويار، به شدت کاهش يافته و به علاوه کميته اکولوژى و محيط زيست جمهورى ياد شده اخيرا هشدار داده که نسل آبزيان درياى مازندران در مخاطره است و نبودن نظارت دقيق صيد قاچاق را در جمهورى هاى تازه استقلال يافته افزايش داده است. در مورد ماهيان و منابع زيستى اين دريا بايد افزود که شرايط ويژه اکولوژيک و مهاجر بودن ماهيان اين دريا ايجاب ميکند يک نظام مديريتى و سهميه بندى استحصال ماهى انديشيده شود. ماهيان خاويارى تنها گونه آبزى کم نظير موجود در درياى خزر است که با 100 تا 250 ميليون سال قدمت از عصر ژوراسيک با برخوردارى از تکامل فيلوژنى تا کنون در درياى خزر زيست مى کند. پس از فروپاشى شوروى، مسئله صيد قاچاق انواع ماهيان خاويارى درياى خزر به يکباره افزايش يافت. در جريان سفر ماهى هاى کوچک از رودخانه ولگا به آبهاى سرد و عميق جنوب خزر در ميانه راه قاچاقچيان با استفاده از مواد منفجره نسبت به کشتن و يا بيهوش نمودن ماهى هاى خاويارى و جمع نمودن آنها با تور هاى گسترده در مناطقى از داغستان و شمال آذربايجان اقدام مى نمايند. اکنون بيش از 90 درصد ذخاير ماهيان خاويارى درياى خزر به علت صيد قاچاق نابود شده است. امروز ذخاير ارزشمند ماهيان خاويارى درياى خزر بيش از هر زمانى در طول چند ميليون سال زيست، با خطر انقراض مواجه است[10]. 4-فعاليت هاى نفتى و صنعتى: تاکنون مهمترين منبع آلودگى ناشى از نفت در درياى مازندران از حوزه هاى نفتى در جمهورى آذربايجان بوده است. واگذارى پاره اى امتيازات جهت اکتشاف و شناسايى و استخراج ئيدروکربورى در درياى مازندران خطرات ناشى از به هم خوردن اکوسيستم و محيط زيست دريايى را به شدت افزايش مى دهد. 5.رسيدگى به مسائل زيست محيطى درياى مازندران بر اساس ترتيبات منطقه اى براى اشاره مجدد به اهميت مباحث مربوط به حمايت و حفاظت از محيط زيست و اکوسيستم زمين کافى است ياد آور شويم که با توجه به اقدامات عراق در جنگ کويت عليه محيط زيست منطقه خليج فارس، کميسيون حقوق بين الملل سازمان ملل متحد در قالب طرح جنايات عليه صلح و امنيت بشريت، استفاده از وسايل جنگى را که به منظور وارد آوردن خسارات شديد، گسترده و دراز مدت بر محيط طبيعى زيست به کار برده مى شوند يا امکان دارد چنين آثارى داشته باشند، جنايت جنگى بسيار مهم تلقى مى نمايد.[11] خوشبختانه در مورد درياى مازندران با توجه به فضاى مسالمت آميز و روح همکارى و همزيستى موجود ميان دولتهاى ساحلى، احتمال برخورد مسلحانه بسيار بعيدى مى نمايد. ولى بدون استفاده از وسايل جنگى نيز خسارات شديد ، گسترده و دراز مدت بر محيط طبيعى زيست امکان پذير است، در صورتى که دولتهاى منطقه در يک ترتيبات سنجيده و اصولى به همکارى نپردازند. بويژه اينکه درياى مازندران ويژگى هاى منحصر به فردى دارد که مهمترين آنها بسته بودن آنست. البته در اين مورد کنوانسيون حقوق درياها توجه داشته است. کنوانسيون 1982 حقوق درياها در ماده 123 تحت عنوان همکارى دولتهاى هم مرز درياهاى بسته و نيمه بسته، مقرر مى دارد که: دولتهاى هم مرز در درياهاى بسته و نيمه بسته بايد در اعمال حقوق خود و در اجراى وظايف خود تحت اين کنوانسيون با يکديگر همکارى نمايند. براى اين منظور بايد مستقيما يا از طريق يک سازمان منطقه اى ذيربط در تحقق موارد زير کوشش نمايند: الف) هماهنگى مديريت، حفاظت، استخراج و بهره بردارى منابع زيستى دريا، ب) هماهنگى در اجراى حقوق و تکاليف، با در نظر گرفتن حمايت و حفاظت از محيط زيست دريايى، ج)هماهنگى سياستهاى پژوهشهاى علمى و در مورد لزوم و مقتضى برنامه هاى مشترک پژوهشهاى علمى در ناحيه، د) در صورت لزوم دعوت از ديگر دولتهاى علاقمند يا سازمانهاى بين المللى براى همکارى با آنها در پيشبرد اصول اين ماده.[12] ويژگى ديگر درياى مازندران بعنوان يک درياى بسته اين است که اصول و قواعد حقوق درياها در تقسيم مناطق دريايى نظير سرزمينى و فلات قاره و غيره در آن صادق نيست و بعلاوه هيچ رژيم حقوقى خاصى نيز بر آن حاکم نيست و نوعى حالت مشاع بودن در اين دريا وجود دارد. با توجه به ويژگى ياد شده ضرورت همکارى دولتهاى ساحلى پنجگانه در تنظيم و اجراى اصول و قواعد و مقررات ويژه حمايت و حفاظت از محيط زيست دريايى براى آن حائز اهميت بسيار است. چنين ترتيبات منطقه اى که ويژگى ها و خصوصيات محلى محيط زيست دريايى را در نظر دارند، مى تواند على رغم نظامهاى سياسى و اجتماعى متفاوت دولتهاى عضو آن کارايى داشته باشد. اين نکته اى است که مجمع عمومى ملل متحد نيز بر آن صحه نهاده است. در قطعنامه 1997 مجمع عمومى در سال 1973 مى خوانيم: «.... مسئوليت اقدام براى حفظ و تحکيم محيط زيست عمدتا بر عهده حکومتهاست و در مرحله دولتها در سطح ملى و منطقه اى مى توان کارايى بيشترى باشد...»[13] بدين جهت است که عمده حقوق بين الملل آلودگى دريايى از همکارى هاى منطقه اى حاصل آمده است. همکارى هاى منطقه اى نيز مانند همکارى هاى گسترده تر بين المللى مى تواند به درک رابطه علت و معلولى ميان انسان و محيط زيست و همچنين درک تغييرات زيست محيطى در حال وقوع در سطح منطقه اى کمک فراوانى نمايد.ترتيبات منطقه اى را مى توان بر اساس نحوه نگرش به مساله آلودگى دريايى بر حسب موردى، چارچوبى و يا جامع طبقه بندى نمود. مطابق با نگرش موردى که در شمال شرقى آتلانتيک تجربه شد، انواع و موارد معينى از آلودگى دريايى از طريق کنوانسيونهاى ويژه هر مورد تحت پوشش قرار مى گيرند، از جمله موافقتنامه 1969 بن براى همکارى در مقابله با آلودگى نفتى درياى شمال، کنوانسيون 1972 اسلو براى جلوگيرى از آلودگى درياى ناشى از تخليه زائد از کشتى و هواپيما، کنوانسيون 1974 پاريس براى جلوگيرى از آلودگى دريايى تاشى از منابع مستقر در خشکى، کنوانسيون 1977 لندن در مسئوليت مدنى صدمات آلودگى نفتى ناشى از اکتشافات يا بهره بردارى منابع زير دريا و يادداشت تفاهم 1982 در مورد کنترل دولت صاحب بندر بر اجراى موافقتنامه هاى ايمنى دريانوردى و حمايت از محيط زيست دريايي. همچنين تعداد زيادى موافقتنامه هايى زيرمنطقه اى و دو جانبه نيز در رابطه با عمدتا کنترل آلودگى ناشى از تصادمات کشتى ها وجود دارد. در سال 1983 ميان ايالات متحده و مکزيک موافقتنامه اى در مورد همکارى در رفع مشکلات زيست محيطى در ناحيه مرزى ميان دو کشور منعقد گردى دکه در آن همچنين بر هماهنگى تلاشهاى طرفين در مقابله با مشکلات و مسائل در هوا، زمين و آب تاکيد گرديده است.[14] بر اساس نگرش جامع، همه منابع آلاينده دريايى در يک کنوانسيون مستقل در نظر گرفته مى شوند. کنوانسيون 1974 هلسينکى در حمايت از محيط زيست دريايى حوزه درياى بالتيک مورد منحصر اين نگرش را عرضه مى دارد.[15] ما نگرش چارچوبى تناسب را با موقعيت درياى مازندران دارا مى باشد. بر طبق اين نگرش دولتهاى ساحلى يک درياى ساحلى يک درياى بسته يا نيمه بسته مبادرت به انعقاد يک کنوانسيون فراگير مى نمايند که اصول عالم کنترل آلودگى و حفاظت از محيط زيست را تعيين مى نمايد و اعضاء تنظيم مقررات تفصيلى در مورد هر يک از منابع آلاينده و يا موضوعات زيست محيطى را به پروتکل ها ويژه هر مورد مى سپارند.ين سيستم ابتدا در سال 1976 در کنوانسيون حمايت از درياى مديترانه در برابر آلودگى تحت نظارت برنامه درياهاى منطقه اى برنامه محيط زيست ملل متحد متبلور گرديدکه به دنبال خود پروتکلهاى موردى را به همراه داشت. طرح اقدام در مديترانه به عنوان مدلى براى ديگر در پايان منطقه اى مورد استفاده قرار گرفت که از جمله خليج فارس و درياى عمان در سال 1978، خليج گينه در سال 1981، درياى کارائيب و خليج مکزيک در سال 1981، درياى سرخ و خليج عدن 1982 و پاسيفيک جنوبى در سال 1986 مى توان نام برد.در ميان مثالهاى ديگر مورد خليج فارس و درياى عمان به لحاظ ارتباط مستقيم با ايران قابل بررسى است. با افزايش اهميت مسئله آلودگى محيط زيست و لزوم همکارى و هماهنگى ميان دولتهاى منطقه خليج فارس، ايران، بحرين، کويت، عراق، عمان، قطر، عربستان سعودى و امارات متحده عربى اقدام به انعقاد کنوانسيون کويت نمودند. برنامه هاى اجرايى اين همکارى ها از سال 1974 آغاز گرديد و پش از مذاکره و گردهمايى کارشناسان و بررسى گزارشات و اسناد، زمينه لازم براى برگزارى کنفرانس «نمايندگان تام الاختيار منطقه اى در کويت براى حمايت و پيشبرد محيط زيست دريايى و نواحى ساحلى » فراهم آمد که در نهايت در 24 آوريل 1978 به امضاء کنوانسيون منطقه اى کويت براى همکارى در مورد حمايت از محيط زيست دريايى در برابر آلودگى و همچنين برنامه عملياتى و پروتکل ويژه همکارى منطقه اى براى مبارزه با آلورگى ناشى از نفت و ساير مواد زيان آور در موراد اضطرارى در همان تاريخ منجر گرديد. ر اين کنوانسيون بعد از تعريفات، شمول جغرافيايى و تعهدات عمومى، به آلودگى از کشتى ها در ماده 4، آلودگى ناشى از تخليه مواد زائد از کشتى و هواپيما در ماده 5، آلودگى ناشى از منابع مستقر در خشکى در ماده 6، آلودگى ناشى از اکتشاف و بهره برداى بستر درياى سرزمينى و زير بستر آن و فلات قاره در ماده 7، در ماده 8 آلودگى ناشى از ساير فعاليت هاى انسان، در ماده 9 همکارى براى مقابله با موارد اضطرارى آلودگى، ماده 10 در مورد همکارى هاى علمى و فنى، ماده 11 ارزيابى محيط زيست، ماده 12 کمک هاى فنى و غيره، ماده 13 مسئوليت و جبران خسارات و ماده 16 در مورد ايجاد سازمان منطقه اى براى حمايت از محيط زيست دريايى[16] ( شامل شورا- دبير خانه – کميسيون قضايى) پيش بينى گرديده است. ر اين کنوانسيون دو نکته مهم مشاهده مى شود که نشاندهنده اهميت اصل همکارى طرفين است. نکته اول اينکه در اين کنوانسيون براى احتراز از اختلاف در مورد به کارگيرى نام خليج فارس براى منطقه دريايى مورد نظر، هيچ جا نام خليج فارس آورده نشده است بلکه گفته شده است محيط زيست دريايى منطقه مشترک ميان... که با مختصات مربوط به خليج فارس شمول جغرافيايى آنرا تعيين و در کنوانسيون از آن به عنوان «منطقه دريايى» نام برده مى شود. نکته قابل ذکر اينکه براساس ماده 15، کنوانسيون کويت حقوق يا دعاوى حاکميت در مورد قلمرو دريايى دولت هاى عضو دخالتى ندارد و به لحاظ مسائل حقوقى درياى مازندران شايد اين الگو بتواند بر حل مسئله کمک کند. ر کنوانسيون کويت اقداماتى که دول عضو بايد به عمل آورند بر دو قسم است. اقدامات انفرادى شامل وضع مقررات ملى (تعيين مرجع ملى که در ايران سازمان حفاظت محيط است) و الحاق به کنوانسيونهاى ديگر، اقدامات دسته جمعى به تنظيم پروتکل ها باز مى گردد. که پروتکل مربوط به آلودگى ناشى از اکتشاف و بهره بردارى از فلات قاره بعد از برقراى آتش بس در جنگ ايران و عراق، در 29 مارس 1989 به امضاء کليه دولتهاى عضو کنوانسيون کويت رسيد.[17] ر رابطه با اولويت و ضرورت همکارى به توافق منطقه اى ديگرى اشاره مى شود. در سال 1978 موافقتنامه اى ميان دولتهاى بوليوى، برزيل، کلمبيا، اکوادور، گويان، پرو، سورينام و ونزوئلا منعقد گرديد که به پيمان آمازون موسوم گرديد. هدف آن پيمان هماهنگ سازى توسعه حوزه رودخانه آمازون و حفاظت محيط زيست از طريق استفاده معقول از منابع آن بود . اصول پيمان شامل: 1.استفاده دقيق و محتاطانه از منابع آب منطقه، 2.حق هريک از طرفين در توسعه سرزمين خود در حوزه آمازون تا آنجا که تاثير زيان آورى بر سرزمين هاى طرفهاى ديگر نداشته باشد، 3. کشتيرانى آزاد در تمام رودخانه هاى منطقه، 4.بهبود و پيشبرد امر بهداشت و ايجاد زير بناى حمل ونقل (ترابرى) و ارتباطات، 5.تشويق تلاشهاى پژوهشى مشترک، 6. ترويج توريسم ، است.[18] پيمان آمازون مثال برجسته اى است از اينکه ملل واقع در يک منطقه جغرافيايى چگونه مى تواند على رغم نظام هاى سياسى و اجتماعى متفاوت، براى مقابله با مسائل و مشکلات مشترک اکولوژيک . مربوط به توسعه با يکديگر متحد شوند. اگرچه يک گروه بندى قدرتمند و فراملى يکپارچه نيست ولى توانايى آن در جلب همکارى نشان ميدهد که اگر چه هيچ دولتى را نمى توان عليرغم خواسته اش مقيد ساخت، ولى مى توان انواع معينى از مشکلات و مسائل را از طريق همکارى بين دولتى حل و فصل نمود.[19] البته هدف اصلى اين پيمان يعنى متوقف ساختن غارت بى رحمانه و از نظر اکولوژيک فاجعه بار منابع حوزه آمازون تامين نگرديده است ولى پيشرفت در اين جهت صورت گرفته است. به علاوه احتمال بالقوه جنگ ناشى از رقابتهاى ملى جهت بهره بردارى هر چه گسترده تر اقتصادى از ناحيه کاهش يافته است. پيمان آمازون داراى ارزش عملى وعناوين است که در گسترش روابط طرفين آن موثر است. ا در نظر گرفتن اولويت يافتن ژئواکونوميک (اقتصاد مبتنى بر جغرافيا) بر سياست مبتنى بر جغرافيا (ژئوپليتيک) اهميت منابع در مناطق مشترک بيش از پيش جنبه استراتژيک به خود مى گيرند که ميتواند مقدمه مسائل خطيرترى در روابط دولتهاى يک منطقه جغرافيايى مشترک گردد. اهميت مسائل زيست محيطى در اين رابطه قابل توجه بوده وهمکارى در حمايت از محيط زيست چنين منطقه اى نه تنها بخودى خود واجد اهميت است بلکه مى تواند بعنوان عاملى در ممانعت از بروز بحران مطرح باشد. برنامه محيط زيست ملل متحد در اين زمينه واکنش نشان داده است. شوراى عامل يونپ با در نظر گرقتن گزارش دبير اجرايى[20] در مورد منابع طبيعى مشترک و جنبه هاى حقوقى کاوش و حفارى در دريا، از حکومتها و سازمانهاى بين المللى مى خواهد در جهت اجراى اصول رفتارى در حوزه محيط زيست براى هدايت دولتها در حفظ و بهره بردارى هماهنگ از منابع طبيعى مشترک ميان دو يا چند دولت[21] و نيز انعقاد مطالعه جنبه هاى حقوقى زيست محيطى در ارتباط با حفارى و کاوش در درون محدوده هاى صلاحيت ملى، اقدامات بيشترى بعمل آورند.[22]ا در نظر گرفتن آنچه که در مورد ترتيبات منطقه اى حمايت و حفاظت از محيط زيست دريايى و ضرورت همکارى دولتهاى ذى نفع در يک منطقه مشترک بيان شد، مشاهده ميشود که درياى مازندران کليه شرايط را براى احراز موقعيت ياد شده دارا مى باشد و خوشبختانه دولتهاى ساحلى روسيه، قزاقستان، ترکمنستان، آذربايجان و ايران گامهاى مهمى در جهت برداشته اند. 5. نگاه حقوقى به مسئله محيط زيست خزر تمام آنچه تا کنون درباره مسائل زيست محيطى درياى مازندران و خطراتى که اکوسيستم منحصر آنرا تهديد مى کند گفته شد در حالتى است که اين دريا از نظر حقوقى داراى وضعيت ويژه اى است.[23] بدين معنى که مفاهيم ويژه درياها نظير درياى سرزمينى، منطقه نظارت ، منطقه انحصارى اقتصادى و فلات قاره در درياى مازندران مطرح نيست. از نطر حقوق بين الملل درياى مازندران جزو درياهاى کاملا بسته به حساب مى آيد و اصول و قواعد درياها که در کنوانسيون 1982 حقوق درياها عرضه گرديده در مورد آن جارى نيست. در هيچ يک از قراردادها و توافقهايى که در گذشته در مورد مسائل درياى مازندران وجود داشته به لحاظ قدمت اشاره اى بر بستر و زير بستر و نحوه بهره بردارى و مالکيت منابع و ذخاير معدنى و ئيدروکربورى فلات قاره آن نيست و حتى بهره بردارى از منابع زيستى درياى مازندران نيز بجز در يک نوار ساحلى انحصارى 10 مايلى وضعيت حقوقى مشخصى ندارد. دين لحاظ هنگامى که مسائل زيست محيطى و نحوه حمايت و حفاظت از اکوسيستم درياى مازندران، در ارتباط با فعاليتهاى گوناگون دولتهاى شاحلى مطرح مى گردد، کاستى هاى بسيارى از نقطه نظر حقوقى و تشکيلاتى و ساختارى در مورد نحوه حمايت از محيط زيست دريايى نمودار مى گردد. البته بعضى فعاليتها در گذشته جهت زيست محيطى داشته، از جمله بر اساس موافقتنامه همکارى علمى و فنى ايران و اتحاد جماهير شوروى در 25 فوريه 1971، تفاهمنامه اى در 1972 در زمينه مبادله اطلاعات و اسناد فنى و گروههاى علمى و کارشناسى براى بررسى مسائل زيست محيطى درياى مازندران به امضاء رسيد که به دنبال خود در سال 1973 توافق بر سر ايجاد يک گروه کارى دائمى به همراه داشت. گروه کار مزبور در سال 1983 در اجلاس هفتم خود در تهران يادداشت تفاهم جديدى منعقد نمودند که البته به هيچ وجه پاسخگوى نيازهاى مسائل زيست محيطى درياى مازندران در برخورد با دگرگونى هاى اتحاد جماهير شوروى و استقلال جمهورى هاى آذربايجان، قزاقستان و ترکمنستان و افزايش تعداد کشورهاى حاشيه درياى مازندران از دو به پنج کشور نبوده است. س در برابر شرايط ويژه اى که درياى مازندران از نقطه نظر عدم وضوح و قطعيت حقوقى حاکم بر آن و نيز حساسيتهاى ژئوپليتيک و همچنين حقوق بين الملل به عنوان يک درياى بسته دارد، مسائل مربوط به حمايت و حفاظت از محيط زيست دريايى آن چگونه حل و فصل مى گردد. تخصصان محيط زيست از کشورهاى روسيه، قزاقستان، ترکمنستان، ايران و آذربايجان در باکو در اواخر مهرماه 1381 براى بررسى مشکلات زيست محيطى درياى خزر جمع گرديدند. مهمترين موضوعات در آلودگى درياى خزر اکنون نفوذ بى انتهاى سموم آفت کش در مزارع نزديک به ساحل، نشت نفت از چاه هاى نيمه فعال و همچنين نفتکش ها، تعداد کاهش يابنده گونه هاى مختلف ماهى ها بخصوص اوزون برون و قاچاق خاويار در کشورهاى حاشيه خزر است. 6.فعاليت هاى بين المللى در مورد محيط زيست خزر :ه طور کلى حفاظت از محيط زيست بصورتى که از مباحث عمده در حقوق بين الملل مطرح شده است که آغاز آن به صورت نمادين از سال 1972 با کنفرانس محيط زيست انسانى ملل متحد در استکهلم بوده است. بعد از آن موسسه تخصصى جديد ملل متحد با نام برنامه محيط زيست ملل متحد ايجاد گرديدکه مرکز آن در نايروبى کنيا است و عهده دار پيشبرد حقوق بين الملل زيست مى باشد. حفاظت از محيط زيست بدون بنيان حقوقى نيست ولى دولتها همچنان در محدوده قلمرو خود داراى حاکميت هستند و مبحث محيط زيست هنوز تابع هيچ نهادى نيست که اقتدار تنظيم همه جنبه هاى آن را داشته باشد. عمده تعهدات حقوقى يعنى آنچه که وراى مفاهيم انتزاعى مطرح است بصورت قوانين ملى و معاهدات دو يا چند جانبه و کنوانسيونها مى باشد. اين تعهدات حوزه هاى خاصى نظير آلودگى دريايى، آلودگى هاى هوا، شرايظ آب و هوايى متغير، تحقيقات و غيره را در بر دارد. همچنين آراء داورى نيز از منابع تشخيص الزامات حقوقى در مباحث محيط زيست مى تواند باشد، از جمله داورى مربوط به قضيه کارخانه اسملتر[24] ميان کانادا و ايالات متحده درسال 1941 که در آن دادگاه نظر داد که بر اساس حقوق بين الملل هيچ دولتى حق ندارد از سرزمين خود به طريقى استفاده نمايد يا اجازه استفاده از آنرا بدهد به نحوى که فضاى سرزمين ديگرى را آلوده سازد و بهمين جهت دولت کانادا مسئول شناخته شد. نيز قضيه درياچه لانو [25] ميان فرانسه و اسپانيا در سال 1957 مربوط به انحراف آبهاى جارى فرانسه به اسپانيا در اين مورد مطرح مى گردد.[26] در اصل 21 اعلاميه استکهلم در کنفرانس 1972 ملل متحد در محيط زيست انسانى نفوذ وتاثير آراى داورى ياد شده به عنوان اعلان حقوق بين الملل عرض مشاهده مى گردد، آنجا که مى گويد:«... دولتها بر اساس منشور ملل متحد و اصول حقوق بين الملل داراى حق حاکميت در بهره بردارى از منابع خود مطابق سياستهاى زيست محيطى خود هستند...» وى مى افزايد که در عين حال مسئوليت دارند اجازه ندهندکه فعاليتهاى تحت صلاحيت آنها يا تحت کنترل آنها موجبات وارد آمدن صدمه به محيط زيست ديگر دولتها يا نواحى خارج از محدوده هاى صلاحيت ملى را فراهم آورد.[27] به طور کلى آزمايشات سلاحهاى هسته اى، حوادث هستهاى نظير آنچه در سال 1986 در راکتور اتمى چرنوبيل شوروى سابق رخ داد، مصرف سوختهاى فسيلى و آثار گلخانه اى ، تخريب لايه اوزن در جو، باران اسيدى، صدمه به حيات دريايى و تخريب زيست پرندگان و حشرات از مواد شيميايى جلوه پايى از پيچيدگى مسائل زيست محيطى را به نمايش مى گذارند در سند نهايى کنفرانس هلسينکى در سال 1975 در مورد امنيت و همکارى در اروپا، همکارى براى کنترل آلودگى هوا و پيشبرد برنامه اى براى مراقبت و ارزيابى اين نوع آلودگى پيش بينى گرديد. در سال 1979 يکى از مهمترين تلاشها در جهت توسعه قواعد حقوق بين الملل مربوط به آلودگى اتمسفر، در کنوانسيون آلودگى هوايى ماوراء مرزى کميسيون اقتصادى متحد براى اروپا بود. تحت اين کنوانسيون دولتهاى متعاهد موظف هستند بتدريج آلودگى ناشى از گازهاى سولفورى و دى اکسيد نيتروژن را کاهش دهند.[28] در سال 1984 تعدادى از دولتهاى اروپاى غربى و کانادا اعلاميه اى در مورد بارانهاى اسيدى منتشر ساختند. مبحث بارانهاى اسيدى در روابط کانادا و ايالات متحده موجب تنشهايى بوده است. هر دو کشور بويژه آمريکا در مورد آثار زيان آور باران اسيدى(منابع صنعتى موجب آسيب به منابع طبيعى نظير آبها و جنگلها از طريق باران اسيدى) از کشور ديگر اظهار نگرانى داشته اند، که همکارى دو دولت را براى مبارزه با اين پديده مخرب محيط زيست به همراه آورده است. با وجودى که آلودگى در اتمسفر شکلى از آلودگى ناشى از زمين است ولى بر اساس کنوانسيون 1982 حقوق درياها، آلودگى از اتمسفر به عنوان يک منبع مستقل آلودگى دريايى در نظر گرفته شده که در آن کنوانسيون از همه دولتها مى خواهد به تدوين و اجراى قوانين ملى براى جلوگيرى از آلودگى دريا از طريق اتمسفر و همچنين ايجاد قواعد جهانى و منطقه اى براى جلوگيرى از آلودگى اتمسفرى بپردازند، مفهومى که شامل آلودگى ناشى از باران اسيدى نيز مى باشد. حقوق بين الملل آلودگى دريايى در عين حال بخشى از حقوق بين الملل محيط زيست نيز مى باشد که در رابطه با پيشگيرى، کاهش و کنترل آلودگى و نيز حفاظت از منابع سياره زمين مطرح است. بر اساس تعريف کنوانسيون 1982 حقوق درياها، آلودگى دريايى عبارت از «وارد نمودن مواد و اشيا و نيز انرژى در محيط زيست دريايى از طريق دخالت مستقيم يا غير مستقيم انسان است که منجر به آثار زيان آورى نظير آسيب به منابع زيستى و حيات دريايى، خطر براى سلامت انسان، ايجاد مانع در فعاليتهاى دريايى از جمله ماهيگيرى و ديگر استفاده هاى مشروع از دريا با لطمه زدن به کيفيت استفاده از آب دريا و تقليل ويژگى هاى سازگار با انسان گردد و يا احتمال ايجاد اين آثار راد اشته باشد. در مورد چارچوب حقوقى آلودگى درياها بايد گفت که حقوق بين الملل عرفى درباره آلودگى دريايى قواعد اندکى را عرضه ميدارد و بيشتر دامنه صلاحيت قانونگذارى و اعمال قوانين توسط دولتها را از لحاظ مسائل مربوط به آلودگى دريايى تعيين کرده که وافى به مقصود نيست. به همين لحاظ کمبودهاى حقوق بين الملل عرفى، عمده اصول و قواعد بين المللى آلودگى درياها در قرارداد منعکس است که در سطح جهانى ( معاهدات عمومى چند جانبه)، منطقه اى و زير منطقه اى (معاهدات دو جانبه) جريان يافته است. به علاوه بخش دوازدهم کنوانسيون 1982 حقوق درياها تحت عنوان حمايت و حفاظت محيط زيست دريايى، چارچوب رژيمهاى حقوقى را بر اساس اصول عمومى، همکاريهاى جهانى و منطقه اى، کمکهاى فنى، نظارت و ارزيابى محيط زيست و مسئوليت ها، فراهم مى آورد. در مورد آلودگى ناشى ار منابع مستقر در خشکى و حفارى در دريا مقررات و قواعد جهانشمولى تنظيم نشده و هر دو مستلزم نوعى برخورد در سطوح منطقه اى هستند. آلودگى از جانب اتمسفر در سطح منطقه اى مورد توجه قرار گرفته و مسئله حفارى در بستر عميق درياها مسئله آينده مجامع بين المللى است. آلودگى ناشى از فعاليت کشتى ها هدف عمده اقدام حقوقى در سطح جهانى بوده است که کنوانسيون بين المللى 1954 براى جلوگيرى از آلودگى نفتى درياها اولين مقررات جهانى را عرضه نموده که البته محدود بود به مبارزه با تخليه عمدى در بعضى مناطق در اقيانوسها بود. البته مهمترين قواعد جهانشمول از آلودگى نفتى مشاهده مى شود. تخليه مواد زائد هم به نوعى تنظيم مقررات جهانشمول دست يافته که در کنوانسيون 1972 جلوگيرى از آلودگى دريايى ناشى از تخليه مواد زائد و ديگر مواد منعکس است.[29کنوانسيونهاى طراحى شده براى جلوگيرى از تصادمات در دريا هم به طور غير مستقيم رژيم جهانشمول حمايت از محيط زيست دريايى را تقويت مى کنند. بطورکلى حقوقى بين الملل در دو دهه اخير مطالب زيادى در مورد آلودگى دريايى بدست آورده است ولى جامعه بين المللى هنوز تا بهره بردارى از اصول و قواعد بين الملل محيط زيست دريايى فاصله زيادى دارد. يک رژيم حقوقى براى محيط زيست نه فقط در بر خورد با حاکميت ملى دولتها به مشکل ميرسد بلکه مباحث اقتصادى و ايدئولوژيک نيز در اين رابطه بسيار حساسيت به وجود آورده است. از طرف ديگر تضاد ميان هدفهاى حفظ محيط زيست با توسعه اقتصادى مشهود است. مدلهاى سنتى توسعه غالبا آثار و عواقب زيست محيطى را ناديده مى گيرند. در اين رابطه مساله اصلى يعنى رابطه زيست با اقتصاد و سياستها و اولويت هاى اجتماعى کليد اصلى قضيه است که چکونه بايد نگرانى هاى زيست محيطى را در برنامه ريزى هاى اقتصادى در نظر گرفت. کنفرانس 1992 ريودوژانيرو اصول کلى رابطه فوق الذکر را مطرح نمود ولى وارد جزئيات نگرديد

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در سه شنبه بیست و نهم آذر 1384 ساعت 12:0

ژئو فيزيک دانان آمريکا، با بررسى چند زمين لرزه از زمين لرزه هاى کاليفرنيا دريافتند با کنترل فعاليت هاى لرزه اى گسل ها مى توان وقوع زمين لرزه ها را پيش بينى کرد.    به گزارش خبرگزارى علوم ايران از پايگاه اينترنتى تراديلى: اين بررسى نشان مى دهد حدود يک ماه پيش از وقوع زمين لرزه ها، فعاليت هاى لرزه اى گسل ها افزايش مى يابد و زمين لرزه هاى کوچکى درکانون شکل گيرى زمين لرزه اصلى رخ مى دهد. به گفته محققان با کنترل گسل ها و زير نظر گرفتن فعاليت هاى لرزه اى آنها مى توان يک ماه پيش از وقوع زمين لرزه هاى بزرگ ، آنها را پيش بينى کرد و اقدامات امنيتى لازم را انجام داد. تحقيقات محققان نشان مى دهد نقطه اوج امواج لرزه اى که بيانگر شدت فعاليت هاى لرزه اى هستند اين نکته را بازگو مى کنند که درآنيده زمين لرزه بزرگى رخ خواهد داد . با استفاده از اين روش علاوه بر پيش بينى وقوع زمين لرزه ها ، مکان وقوع آن را نيز مى توان مشخص کرد. براى آزمايش اين طرح، محققان سازمان زمين شناسى آمريکا فعاليت هاى لرزه اى گسل هى وارد Hayward)) را کنترل کرده و عنوان داشته اند که فعاليت لرزه اى اين گسل حدود 27 درصد دچار تغيير مى شود و احتمالا ظرف چند سال آينده زمين لرزه اى با قدرت 7ريشتر در اين گسل رخ مى دهد

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در چهارشنبه بیست و سوم آذر 1384 ساعت 10:20

دانشمندان مى گويند قطب شمال مغناطيسى زمين با سرعت خارق العاده اى از آمريکاى شمالى دور مى شود به طورى که ممکن است تا 50 سال ديگر سر از سيبرى درآورد.    اين جابجايى بدان معنى است که نورهاى شمالى، يا "آرورا"، آسمان آلاسکا را ترک کرده و در عوض ممکن است با شفافيت بيشتر در سيبرى و اروپا جلوه کنند.قطب هاى مغناطيسى زمين از قطب هاى جغرافيايى، که نقطه عبور محور حرکت وضعى زمين است، متمايز هستند.قطب هاى مغناطيسى ثابت نيستند و در موارد نادر حتى جايشان با يکديگر عوض مى شود.جوزف استونر، کارشناس علوم مغناطيس در دانشگاه ايالتى اورگان، به يک سمينار انجمن ژئوفيزيک آمريکا در سانفرانسيسکو گفت: "اين ممکن است بخشى از يک نوسان عادى باشد و در نهايت به سوى کانادا بازخواهد گشت."مطالعات قبلى نشان داده بود که قوت سپر مغناطيسى زمين طى 150 سال گذشته 10 درصد کاهش يافته است.براساس تحليل هاى تازه، در همين مدت، قطب مغناطيسى شمال زمين 1100 کيلومتر به سوى منطقه قطب شمال حرکت کرد.پژوهشگران دانشگاه اورگان مى گويند ميزان جابجايى قطب مغناطيسى زمين در يک قرن گذشته افزايش يافته است درحالى که اين حرکت در چهار قرن پيش از آن تقريبا ثابت بود.آنها بقاياى رسوبى درياچه هاى منطقه قطب شمال را مطالعه کردند. از آنجا که اين بقاياى رسوبى، ميدان مغناطيسى زمين را ثبت مى کنند، دانشمندان از تاريخ گذارى با کربن براى رديابى تغييرات به وجود آمده در ميدان مغناطيسى استفاده کردند.پژوهشگران دريافتند که ميدان مغناطيسى شمال در هزار سال اخير به شدت جابجا شده است. اين جابجايى عموما ميان شمال کانادا و سيبرى بوده است، اما گهگاه در ساير جهات نيز حرکت کرده است

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در چهارشنبه بیست و سوم آذر 1384 ساعت 10:0

اگر انسان به صورت کنونى به استفاده از سوخت هاى فسيلى ادامه دهد در قرن آينده، 14درجه به دماى کنونى زمين اضافه خواهد شد. خبرگزارى علوم ايران به نقل از پايگاه اينترنتى تراديلى گزارش داد:   محققان آزمايشگاه ملى لارنس ليورپول انگليس، با ادغام روش هاى مطالعاتى تغييرات آب و هوايى و چرخه کربن اطلاعات جديدى را در مورد تغييرات جوى قرن هاى آينده به دست آوردند.   اين تحقيقات نشان داد که در قرن آينده به طور ميانگين 14درجه به دماى کنونى زمين اضافه خواهد شد.دليل اصلى اين افزايش دما، ادامه استفاده از سوخت هاى فسيلى و افزايش توليد گازهاى گلخانه اى اعلام شده است.   با توجه به تأثير منفى افزايش دما در سال هاى اخير بر وضعيت اکوسيستمى مناطق مختلف جهان اضافه شدن 14درجه به دماى کنونى تأثيرهاى مخرب زيادى را به دنبال خواهد داشت.
   به گفته محققان مهم ترين تأثيرهاى منفى افزايش دما، ذوب شدن سريع يخ قطب ها، افزايش سطح آب درياها، خشک سالى، آتش سوزى جنگل ها و شدت يافتن سونامى ها هستند که وقوع هر کدام از موارد بالا مى تواند جان گونه هاى زيادى از جانداران را با خطر مواجه سازد.

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در یکشنبه بیستم آذر 1384 ساعت 9:55

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در شنبه نوزدهم آذر 1384 ساعت 9:46

شواهد جديد بدست آمده حاکى از اين است که انسان، ۳۰ هزارسال زودتر از زمانى که تا کنون تصور مى شد قدم به قاره آمريکا گذاشته است.دانشمندان بريتانيائى از روى تعيين تاريخ اثر پاى انسان که بر روى خاکسترکوه هاى آتشفشان در يک معدن بلااستفاده درمکزيک بجا مانده بود به اين نتيجه بحث انگيز رسيده اند.به نظر اين دانشمندان، اولين آمريکائيها نه از راه خشکى بلکه از راه دريا وارد اين قاره شده اند.فرضيه اى که تا کنون مورد قبول بوده اين است که ساکنين اوليه قاره آمريکا حدود ۱۲هزار و پانصد سال قبل با عبور از يک معبر زمينى، بين سيبرى و آلاسکا، قدم به خاک آمريکا گذاشته بودند.سيلويا گونزالس از دانشگاه "جان مورز" ليورپول و همکار وى درسال ۲۰۰۳ اين جاى پاها را درمعدنى در نزديکى مکزيکو سيتى در مکزيک پيدا کردند ولى کار تعيين تاريخ دقيق آن تازه پايان يافته است.سيلويا گونزالس در توضيح بيشتر در اين باره مى گويد که اين جاى پاها در نزديکى ساحل يک درياچه آتشفشان باستانى بصورت رگه هاى فسيلى در خاکسترهاى ناشى از آتشفشانى، محفوظ باقى مانده بود.اين جاى پاها بعدا با خاکسترهاى بيشترو رسوب دريا پوشيده شد و بالا آمدن سطح آب درياچه موجب شد که مانند بتون سخت وسفت شود.دکتر گونزالس دراين که اين يافته جديد موجب جر و بحث هاى شديد شود ترديدى ندارد و آنرا به مثابه بمبى براى باستانشناسان مى داند.ولى او ميگويد که آماده پاسخ گوئى به هرگونه سوالى در اين زمينه است زيرا براى اطمينان خاطر، انواع شيوه ها را جهت تعيين قدمت مواد مختلفى که درمحل بوده اند بکاربرده است، چه موادى که در زير جاى پاها وجود داشته و چه موادى که روى آن قرار داشته، و همه چيز نتيجه گيرى او را ثابت مى کند.تا کنون اينطور تصور ميشد که ساکنين اوليه قاره آمريکا درپايان عصر يخ از سيبرى براه افتاده و با عبور از يک گذرگاه زمينى، قدم به خاک آمريکا گذاشته اند. تاريخ اين مهاجرت بين ۱۰ هزار سال تا ۱۲ هزارو پانصد سال حدس زده مى شد.اين فرضيه براساس آزمايش ابزار و وسائلى بود که مهاجرين اوليه براى شکار حيوانات غول آسا مانند ماموت ها از آن استفاده مى کردند. ديويد هودارت همکار دکتر گونزالس درتحقيقات بعمل آمده، مى گويد اکنون با يافتن جاى پاى انسانهائى که قدمت آن به ۴۰ هزار سال قبل باز مى گردد، ديگر نمى توان فرضيه سابق درباره تاريخ ورود ساکنين اوليه قاره آمريکا را قبول کرد.دکتر مايکل فوات کارشناس باستانشناسى که درمورد آمريکاى قديم مطالعه مى کند مى گويد اين يافته ها بسيار جالب به نظر مى رسد. او مى افزايد که روز به روز شواهد بيشترى بدست مى آيد که حاکى از اين است که آلاسکا، تنها مسير ورود اولين انسانها به قاره آمريکا نبوده است.دکتر گونزالس طرفدار فرضيه اى است که مى گويد اولين بار انسانها با کشتى خودشان را به آمريکا رساندند. ولى او مى گويد اينکه اين انسانها از کجا آمده بودند هنوز يک معما باقى مانده است.برخى معتقدند که اولين بار مردم از جنوب شرق آسيا و حتى استراليا به طرف آمريکا به راه افتادند. آزمايشات ژن شناسى برروى سرخ پوستان آمريکائى نيز نشان مى دهد که اجداد آنها از جنوب شرق آسيا هستند.دکتر گونزالس مى گويد اين احتمال وجود دارد که نسل ساکنان اوليه آمريکا به کلى منقرض شده باشد و در نتيجه ميراثى براى تطبيق ژن آنها با نسل کنونى به جاى نمانده باشد. به عقيده وى، آنها ممکن است مرتبا درحال حرکت بوده و درگروه هاى کوچک زندگى مى کرده اند. شايد به همين دليل است که آنها نشانه هاى بسيار کمى از وجود خود برجاى گذاشته اند.

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در پنجشنبه هفدهم آذر 1384 ساعت 10:41

نقشه هاى زلزله شناسى کشورهاى اسلامى در جهان براى نخستين بار تهيه و چاپ شد، اين نقشه ها را جمهورى اسلامى ايران تهيه کرده و رايگان در اختيار عموم مردم و مسئولان قرار داده است.
دکتر عبدالعظيم حقى پور، زمين شناس و مسئول کميته ملى پروژه هاى بين المللى علوم زمين در يونسکو در گفتگو با خبرنگار خبرگزارى علوم ايران با بيان اين مطلب گفت: فرهنگستان علوم کشورهاى اسلامى که حدود 25 کشور در آن عضو هستند به ايران پيشنهاد تهيه نقشه هاى زلزله شناسى کشورهاى اسلامى را داده اند ، که هم اکنون اين نقشه ها با همکارى سازمان زمين شناسى کشورمان و کميسيون نقشه هاى جهانى تهيه شده است. وى گفت: اين نقشه ها که کشور هاى اسلامى را از جنوب اروپا تا جنوب آفريقا و از آفريقا تا شرق آسيا در بر مى گيرد و در مقياس 1:20000000تهيه شده، رايگان در اختيار مردم و مسئولان قرار گرفته است. وى افزود: هم اکنون اين نقشه ها در سايت اينترنتى پايگاه ملى داده هاى علوم زمين کشور وجود دارند  

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در چهارشنبه شانزدهم آذر 1384 ساعت 11:27

شهردار منطقه ‪ ۲۰‬تهران گفت: براساس مطالعات کارشناسان ، همه ‪ ۲۳‬هزار خانوارساکن در مناطق شهرى و روستائى شهرستان رى بر روى گسل و يا حريم گسل زلزله زندگى مى‌کنند. "رضا سترگ" روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: اين درحالى است که ميانگين عمر ساختمان‌هاى اين شهرستان ‪ ۳۵‬تا ‪ ۴۰‬سال است که بانظارت بسيارضعيف احداث شده و بيشتر ساخت و سازها حتى درساختمان‌هاى جديد در برابر زلزله بسيار ضعيف است. وى اظهارداشت: گسل‌هاى اين شهرستان به سه بخش گسل کهريزک، شمال و جنوب شهرستان رى تقسيم شده و اگر زلزله در اين خطه اتفاق بيافتد بسيار خطرناک خواهد بود، زيرا از لحاظ جغرافيايى سطح آب زير زمينى اين شهرستان بسيار بالا است. سترگ تاکيد کرد: در تمام دنيا کمترين ساخت و سازها بر روى گسل‌هاانجام مى‌شود تا درصورت وقوع زلزله خسارت کمترى ايجاد شود، اما درايران وضع کاملا برعکس است. شهردار منطقه ‪ ۲۰‬تهران گفت: ساخت و سازهاى غير اصولى و بى‌رويه در اين شهرستان، امکان مطالعات زلزله شناسى توسط متخصصان را سلب کرده‌است. وى افزود: براى پيشگيرى از حوادث زمين لرزه ‪ ۹‬سوله ورزشى اين شهرستان در زمان وقوع زلزله محل امنى براى ساکنان خواهد بود.

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در چهارشنبه شانزدهم آذر 1384 ساعت 11:12

يافته هاى جديد اسپيتزر از کهشانهاى نا مرئى و فوق سنگين

اين سياهچاله ها تقريبا" نامرئى هستند و حتى براى مشاهده ى آنها از تصويرهايى عميق که در طول موج هاى مختلف گرفته شده است استفاده شده است . دکتر مارک ديکسون از رصدخانه ملى نجوم نورى تاکسون که در واقع خود بازرس اصلى اين مشاهدات است گفت : اين تصاوير اسپيتزر که جنبه مافوق عميقى دارند ديدن اجرام را در فضا و زمان کاملا" آسان کرده است . جاهايى که بيشتر فاصله هاى کهکشانى کاذب است . از اين گذشته ما اجرامى را به عينه مشاهده مى کنيم که عملا" نامرئى هستند . اما تلسکوپ پرتوى ايکس چاندرا و تلسکوپ فضايى هابل از پيش در مورد وجود اين اجرام اشاره هايى کرده اند . هفت جرم يافت شده توسط اسپيتزر ممکن است عضو جمعيت مفقودى از سياهچاله هاى فوق سنگين باشد که فوق العاده نيرومند و نورانى هستند و در هسته کهکشان هاى اکتيو نزديک ما قرار دارند . اين يافته ها کاملا" با حساسيت پرتوى ايکس کشف شده اند . يعنى در واقع پرتوى ايکس عميق ترين منابع يافته شده است . اين يافته ها توسط داده هاى سه تلسکوپ بزرگ ناسا يعنى تلسکوپ فضايى چاندرا و تلسکوپ فضايى هابل و تلسکوپ فضايى اسپيتزر به دست آمده اند . هريک از اين رصدخانه هاى فضايى در طول موج خاصى به مشاهده مى پردازند . چاندرا در طول موج پرتو ايکس به کاوش مى پردازد و هابل در طول موج طيف مرئى کار مى کند ، همچنين اسپيتزر در طول موج فروسرخ به مطالعه مى پردازد . اين تلسکوپ ها اطلاعات زيادى از هريک از ابزار هاى خود به ارمغان مى آورند . همهى اين تلسکوپ فاصله اى بيش از 13 ميليارد سال نورى را در جهان رؤيت کرده اند . همه ى آنها تکه اى از آسمان جنوبى که بيشتر از 10000 کهکشان دارد را در طرحى هماهنگ مورد بررسى قرار داده اند . اين پروژه به طرح تلسکوپ هاى بزرگ پيمايش منابع عميق که اختصارا" GOODS مى خوانند معروف است. تصاوير چاندرا بيش از 200 منبع پرتو ايکس را کشف کرده است و دانشمندان بر اين باورند که آنها سياهچاله فوق سنگين در مرکز کهکشان هاى جوان هستند . اين اشعه ى ايکس حاصل فروافتادن گازهاى ميان ستاره اى بسيار داغ در سياهچاله هستند . دوربين پيشرفته هابل به بررسى کهکشان هايى مى پردازد که تقريبا" در گرداگرد آنها منابع اشعه ى ايکس سياهچاله اى وجود دارد . هرچند که هفت منبع پرتو ايکس اسرار آميز باقى مانده در کهکشان هاى نورى وجود نداشت . دکتر آنتون کوکموئر از موسسه تلسکوپ هاى فضايى بالتيمور گفت يافته هاى اين منابع سه احتمال چشمگير براى منشأشان دارد . ممکن است کهکشان هاى دور اين سياهچاله ها در ابرى ضخيم از غبار پنهان باشند که تمام نور را جذب مى کند يا اينکه ممکن از حاوى تعداد زيادى  ستاره ى سرخ بسيار پير باشند يا اينکه تعدادى فاصله ى زيادى از سياهچاله هاى مشاهده شده داشته باشند ، شايد در حدود 13 ميليارد سال نورى . در مورد تمام نورشان به طول موج هاى بسيار بلند فروسرخ تغيير مکان مى دهد البته به همراه انبساط جهان . دانشمندان مشتاقانه منتظر هستند که تصوير هاى اسپيتزر معماهاى آنها را حل کند. زيرا اسپيتزر در طول موج فروسرخ رصد مى کند و اين صد برابر بلند تر از تحقيقات هابل در طول موج خود است . اين امکان هم وجود دارد که اسپيتزر بتواند به طرز ديگرى اجرام نامرئى را مشاهده کند . به راستى نخستين تصاوير اسپيتزر از اين اجرام که در اين سالها کسب شده است ، در واقع خبرچينى فروسرخ از نور ساطع شده گروه کهکشان هايى است  که سياهچاله هاى اطراف آن پرتو ايکس توليد مى کنند . سه کهکشان کوکموئر در پرتو فروسرخ بى اندازه قرمز و نورانى هستند . داده هاى اسپيتزر با تصوير هاى جديدى که در طول موج فروسرخ از تلسکوپ هاى رصدخانه ى جنوبى اروپا  گرفته شده ، نشان مى دهند که کهکشان هاى دور اين سياهچاله ها مى توانند توسط غبار تيره باشند . تعداد ديگرى از اين اجرام هرچند رنگ هاى کاملا" متفاوت دارند ، حتى بيشتر چشمگير نيز هستند . دکتر ديکسون گفت : رنگ آنها ممکن است با فاصله هاى بيشتر اين اجرام سازگار باشد . هشدار ديگرى مى گويد که ممکن است مشاهدات اسپيتزر در سال هاى بعد ما را در تأئيد نوع ديگرى از اين اجرام کمک کند . تابش کهکشان هاى پير در فروسرخ : دکتر هوجينگ يان از موسسه تکنولوژى واقع در کاليفرنيا گفت : در ديگر داده هاى يکسان اسپيتزر 17 کهکشان غير عادى که در ميدان هاى فوق عميق هابل مشاهده شده اند مورد بررسى قرار مى گيرد . اين تکه کوچک از آسمان در منطقه ى GOODS به تازگى هدف تصويرهاى نورى هابل با دوربين پيشرفته اش بوده است . تصاوير نورى ميدان عميق در مارچ 2004 انتشار يافتند که پنج برابر ضعيف تر از منطقه ى GOODS  هابل بودند . با اين وجود اسپيتزر دو تا از هفده تا را برگزيد که در نور مرئى کاملا" نامرئى بودند . در صورتى که بقيه کمى مشخص هستند . يان کهکشان هايى را جستجو مى کند که دائما" در طول موج هاى بلند نورانى اند و به نظر مى آيد که از خويشاوندان خويش فاصله بيشترى دارند بنابراين ما آنها را اجرام بى اندازه سرخ مى خوانيم . اين تشخيص هاى جديد اسپيتزر از اين اجرام فاصله هاى کاذب دورترى را در زمان نمايان مى سازد زمانى که جهان تنها دو ميليارد سال سن داشت . يان گفت : اين اجرام مى توانند باقيمانده نخستين ستارگان باشند که در نخستين فرم کهکشان ها پاى به صحنه گذاشتند . بيشتر کهکشان هايى که ما امروز مشاهده مى کنيم ستاره هايشان به تدريج دوره زمانى طولانى را گذرانده اند . اما اين هفده جرم به نظر مى آيد که شايد متعلق به قبل از زمان باشند و يا اينکه تقريبا" هم سن جهان باشند . يان گفت : شايد اگر ما آنها را به صورت مستقيم مى ديديم به اين موضوع مى رسيديم که فرزند نخستين ستاره ها هستند .  مشاهدات عميق تر اسپيتزر در طول موج هاى بلند تر که طرح سال هاى بعد آن است تصميم دارد تا بداند که آيا اين اجرام قرمز هستند زيرا که پير هستند و يا اينکه قرمز هستند زيرا نوع جديدى از ستاره هاى اکتيو اند که در غبار مفقود شده اند . سياهچاله ها در اختفا : با استفاده از داده هاى هابل و چاندرا تيم مگ آرى پيشنهاد مى کند که تجمع سياهچاله هاى مخفى در طول موج مرئى حتى در نزديک ترين جاى جهان است .  اين سياهچاله هاى مخفى تا مدتى قبل در فاصله هاى دور برخلاف تئورى هاى مشاهده جستجو مى شدند . آنها گم بودند زيرا داده هاى پرتوى مرئى تيره و تار است درست شبيه کهکشان هاى معمولى و کم نور . آرى گفت :  با داده هاى جديد اسپيتزر در اين زمينه اجرام فاصله دار به راحتى مرئى هستند . حساسيت زياد دوربين فروسرخ اسپيتزر آن را چاندرا ملحق مى کند . اين بدان معنا است که حالا جستجوى همه ى سياهچاله هايى که توسط بلعيدن گاز انرژى خود را به دست مى آورند ممکن است .  تيم آرى به توسط رصدخانه به شمارش سياهچال هاى فوق سنگينى مى پردازد که در دو تا پنج ميليارد سال بعد از بيگ بنگ پديد آمدند . بيشتر اين هسته هاى فعال کهکشانى در غبار پنهان هستند که در واقع نور و کمى پرتو ايکس را جذب کرده و در عوض مقدارى پرتو فروسرخ پرقدرت ساطع مى کنند . اسپيتزر به تحقيق در منطقه ى GOODS  پرداخته جايى که شايد سه چهارم هسته ى کهکشان هاى به راستى تيره و تار بوده است .

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در چهارشنبه نهم آذر 1384 ساعت 11:28

فوران آتشفشان در جزاير گالاپاگوس

آتشفشان سيرانگرو لاک پشت‌هاى 150 ساله را به کام مرگ مى‌کشد به گزارش سرويس بين‌الملل ايسکانيوز به نقل از خبرگزارى آسوشيتدپرس، به گفته مقامات پارکهاى ملى اکوادر روز يکشنبه در يکى از جزاير گالاپاگوس که بخاطر تنوع پوشش گياهى و لاک‌پشت‌هاى عظيم‌الجثه‌اش معروف است آتشفشانى فوران کرده‌ است. آتش‌فشان 1500 مترى سيرانگرو در بزرگترين جزيره گالاپاگوس ، بعدازظهر يکشنبه شروع به فعاليت کرد که فعاليت آتش‌فشان زمانى مشهود شد که حيوانات به تلاطم افتادند. لاک‌پشت‌هاى گالاپاگوس که بعضاً 150 سال عمر مى‌کنند، اکثراً نزديک دهانه آتشفشان زندگى مى‌کنند . اين جزيره محل سکونت 2 هزار نفر است اما گزارش حاکى است با فوران آتش‌فشان هيچ خطرى جمعيت را تهديد نمى‌کند ولى مراکز توريستى نزديک سيرانگروبراى پيشگيرى تعطيل شده‌اند جزاير گالاپاگوس در هزار کيلومترى سواحل اکوادر قرار دارد

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در شنبه پنجم آذر 1384 ساعت 10:20

اتمسفر زمين

بسيارى از مردم پوشش اطراف زمين را تا آنجا که جو ناميده ميشودبه مثابه پوششى تحت نام اقيانوس هوا مى شناسند که زمين را در بر گرفته است و اين پوشش لايه هايى از گازها وبخار آب است . با اينکه از نگاه اوليه اين تصور شکل مى گيرد اما بايد بدانيم که در اين نگرش ساده مواردى وجوددارد که در بحثهاى عمومى کمتر بدان پرداخته مى شود. بحثهائى که تحت آن علم هواشناسى شکل مى گيرد و به راستى يکى از زيبا ترين وپيچيده ترين مکانيسم هاى طبيعى را مورد بررسى قرار ميدهد. آنچه که برروى اين کره خاکى حيات را مقدور ساخته است ارتباط بسيار منظم وتنگاتنگى ما بين اعضاى تشکيل دهنده اين پوشش با طبقات مختلف است.طبقاتى که هر لايه آن وظيفه بسيار مهم وتعيين کننده اى در تشکيل و ادامه حيات داراست. به نحوى که با حذف مجازى هر لايه ومحاسبات مربوط به آن دگرگونى ژرفى در ساير طبقات وبه تبع آن، تغيير کامل مکانيسم فعلى را سبب مى شود.در ديد اغلب افراد اهميت جو در لايه مجاور زمين است که داراى اکسيژن کافى براى تنفس مى باشد.براى شکل گيرى اين لايه که موجودات در تماس مستقيم با آن مى باشندطبقات ديگر طبق چينش خاص خود با خصوصيات منحصر به فرد دخالت دارند که در اين مشارکت با حذف هر کدام قطعا حيات به خطر جدى خواهد افتاد. گر چه جو به معناى واقعى يک سوسيال کامل است و هيچ جاى خالى در جو نمى توان يافت و کاملا فضا را به يک نسبت ويک شکل پوشش مى دهد اما در هر لايه ترکيبات خاص از عناصر و ملوکولها با توجه به خصوصيات آن لايه قرار دارد.از ديدگاه مخابرات ماکروويو وابستگى ارسال تحت کانال هوا به پارامترهاى فيزيکى ،جاى پائى براى مطالعه وباز بينى دقيقى بر اين رويه ميطلبد. اهميت لايه هاى جو در مخابرات بدين سبب است که محيط انتقال امواج الکترومغناطيس بوده و گاهى به عنوان Reflector مورد استفاده قرار ميگيرد ماهواره اى که در مدار زمين قرار ميگيرد وتنها راه ارتباطى آن با زمين امواج راديوئى ميباشد، امواجى را دريافت ميدارد که از اين لايه ها در شرايط مختلف جوى ودر زمانهاى مختلف فصلى وشبانه روزى عبور نموده است.دو مشخصه عمده امواج صرفنظر از نوع قطبى شدگى و اختلاف فاز ، دامنه موج و فرکانس موج ميباشد.که هرچه فرکانس موج بالاتر رود نفوذ وانتشار آن در فاصله هاى بعيد بهتر صورت ميگيرد.اما اين دو کميت به چه نسبت وتا چه حدود افزايش يابند که اولا اختلاف زيادى با سطح Optimize خود نداشته از طرف ديگر ارتباط به شکلى دائمى وجود داشته باشد.چرا که طبق آنچه که در ادامه توضيح داده خواهد شد جو ترکيبى پيچيده از عوامل محدود کننده ميباشد که بر اساس ماهيت فيزيکى منحصر به فرد خود در ارتباط با امواج راديوئى در طول شبانه روز رفتار متغييرى از خود نشان ميدهد. مختصرى در خصوص اتمسفر زمين فضاى بين اتمسفر زمين وسيارات منظومه شمسى خلا کامل نيست اگر چه چگالى مواد بين سيارات کم است اين فضا مقاديرى گازهاى داغ وذرات گرد و غبار در بر دارد. مواد گازى موجود در اين نواحى را گاز بين سيارات مينامند زيرا اين گازها بين سيارات قرار دارند واغلب از پروتونها و الکترونها تشکيل شده اند و چگالى مولوکولى آن بسيار کم استمدار حرکت زمين به دور خور شيد از فضاى بين سيارات ميگذرد وبه همين دليل با گازهاى بسيار رقيق بين سيارات ادغام مى شود. جو از نظر عمودى ممکن است بنا به ترکيبات ،عکس العملهاى شيميايى ، يونيزه شدن ، دما ، فشار وغيره برحسب ارتفاع طبقه بندى شود که در اين بخش مختصرى از خصوصيات اين طبقات شرح داده ميشود.از موارد بر شمرده شده يونيزه شدن از اهميت فوق العاده اى بر خوردار است. به طور خلاصه ميتوان گفت که جو از چهار لايه کاملا مشخص تروپوسفر ، استراتوسفر ،مزوسفر و ترموسفر تشکيل شده است دماهاى زياد نزديک سطح زمين ،در مجاورت استراتوپاز و ناحيه ترموسفر ديده ميشود.اين زياد بودن دما به تابش خورشيد و جذب آن مربوط است.بيشتر تابش خورشيدى توسط سطح زمين جذب ميشود.بنا بر اين تروپوسفر از ناحيه زيرين شروع به گرم شدن ميکند.تغييرات دما از سطح زمين با افزايش ارتفاع ، کاهش مى يابد و اين بدين سبب است که از منبع گرمائى که سطح زمين مى باشد دور ميشويم.بر عکس تروپوسفر ناحيه گرمائى استراتوسفر در بالاى آن قرار دارد واينجا همان نقطه اى است که در آن شکل گيرى اوزن و تجزيه ملوکولهاى اکسيژن صورت ميگيرد ودر اثر اين واکنش گرما ايجاد ميشود .با نزديک شدن به اين بخش چون به منبع گرمائى نزديک ميشويم تغييرات دما با افزايش ارتفاع افزايش مى يابد.در بخش بالاتر، مزوسفر قرار دارد که در اينجا چگالى مولکولى کم ميشود وبا افزايش ارتفاع به دليل دور شدن از استراتوسفر که منبع گرمائى ميباشد، دما به شدت نزول ميکند تا بخش بالاتر که ترموسفر ناميده ميشود از اينجا به بعد دما باز هم افزايش مى يابدو توجيه آن خروج از حيطه زمين وکاسته شدن اثرات حرارتى آن ونزديک شدن به منبع اصلى گرما در منظومه شمسى مى باشد.از اينجا به بعد تغييرات دما سير صعودى دارد. در اتمسفر زمين تقريبا از ارتفاع 50 تا 500 کيلومتر يعنى بخشهائى از مزوسفر و ترموسفر لايه هائى از گازهاى يونيزه به نام يونسفر وجود دارد.يونسفر از الکترونهاى آزاد و يونهاى مثبتى تشکيل ميشودکه با جذب تشعشع ماوراء‎‎ بنفش خورشيد توسط اتمها ومولکولهاى اتمسفر بالائى ايجاد ميگردند.ذرات باردار در اين ناحيه توسط ميدان مغناطيسى زمين به دام مى افتند.خصوصيات اين لايه ها از نظر ارتفاع وچگالى يونى از طرفى به ترکيبات مزوسفر و ترموسفر و از سوى ديگر به طبيعت تشعشعات خورشيدى و چگونگى چرخه لکه خورشيدى(Sunspot cycle) بستگى دارد.طوفانهاى خورشيدى که در اثر انفجارات سطحى خورشيد به وجود مى آيندو از ميزان بسيار زياد انرژى آزاد شده آن تنها بخش بسيار کوچکى به زمين ميرسد نيز در اين مشخصه ها نقش اساسى دارند .از آنجائيکه اين انفجارات و تشعشعات پريوديک نبوده وميزان ومعيارى براى تناوبى شدن آنها در فواصل کوتاه شبانه روز،فصلها وحتى سالها وجود ندارد پيش بينى مشخصه هاى چگالى يونى و ارتفاع توسعه يافته لايه يونسفر تقريبا غير ممکن ميباشد.لايه يونسفر با توجه به دارا بودن حالت يونى وپلاسما گونه اش به لايه پلاسما نيز شهرت دارد.از خصوصيات بارز اين لايه ايجاد شفق قطبى که پديده اى نادر است رامى توان نام برد.اين پديده در اثر به دام افتادن ذرات باردار ويونها در ميدان مغناطيسى قوى موجود در قطبها مى باشد.در اين لايه چگالى الکترون ويون در لايه هاى يونيزه جداگانه اساسا يکسان است .وجه تسميه پلاسماى اين لايه بر اساس همين توازن چگالى الکترون و يون مى باشد.يونسفر نقش اصلى در انتشار امواج الکترومغناطيسى دارد واثرات مهمى بر ارتباطات راه دور را داراست.از آنجائيکه جرم الکترونها نسبت به يونهاى مثبت بسيار سبکتر است توسط ميدانهاى الکتريکى امواج الکترومغناطيس گذرنده بيشتر شتاب مى يابند.در تحليل ارائه شده بر اساس اين واقعيت از شتاب يونها صرفنظر شده و لابه يونسفر به عنوان يک گاز الکترون آزاد Free electron gas در نظر گرفته شده است. با تشکر از سازمان زمین شناسی

 

لینک مطلب  .:.     

نوشته شده توسط معین تیموری در پنجشنبه سوم آذر 1384 ساعت 10:6